Het gevoel dat je genoeg hebt: dát is echt geluk

Je traint, werkt keihard en behaalt je doelen… maar toch voelt het soms leeg. Wat gebeurt er in je hoofd als succes niet het geluk brengt dat je verwachtte? Onze experts leggen uit hoe je echte voldoening vindt, en waarom je brein je daarbij soms in de weg zit.

Het lege gevoel

Heb je ooit iets bereikt waar je zo naar uitkeek, maar wat niet het geluk gaf dat je had gehoopt? Misschien een promotie, een PR of zelfs je eerste dag als getrouwd persoon? Dat gevoel dat alles klopt, maar je je toch een beetje leeg blijft voelen, klinkt misschien als een luxeprobleem. Toch is het volkomen normaal. ‘Een onverwachte dip na het behalen van een doel, zelfs eentje waar je keihard voor hebt gewerkt, is iets wat ik vaak hoor’, zegt klinisch psycholoog en Headspaceexpert Sophie Mort.

In 2010 onderzocht een Nederlandse studie dit zogenaamde postdoel-dal. De onderzoekers keken hoe het geluksniveau verschilde tussen mensen die op vakantie gingen en mensen die thuisbleven. Wat bleek? De grootste piek in geluk kwam niet tijdens het relaxen op een ligstoel in Sicilië, maar in de periode ervoor: het plannen, het dromen, het vooruitkijken. Zodra het doel is bereikt, kan de euforie snel verdwijnen.

Jacht op de kick

Wat gebeurt er in je brein als de roes van succes wegzakt? Volgens neurowetenschapper Nicole Vignola draait het om dopamine. Dat is de stof die je kortstondige kicks laat najagen, of dat nu gaat om je Instagram checken of een etentje plannen bij een nieuw, hip restaurant. ‘Dopamine is geen beloningsstof, maar een motivatiestof’, legt Vignola uit. Het zet je ertoe aan om te werken voor je beloning. Zodra je je doel bereikt, zakt de dopamine weer weg.’

Daarom voelt het zoeken naar een koopje op Marktplaats soms leuker dan het moment dat je het ding daadwerkelijk in huis hebt. De Amerikaanse geluksonderzoeker Tal Ben-Shahar noemt dit de arrival fallacy: de illusie dat het bereiken van een doel je blijvend gelukkig maakt. Mensen overschatten bovendien vaak hoe blij ze zullen zijn na het behalen van een doel (affective forecasting).

Zo blijf je, gestuurd door je brein, eindeloos achter de volgende kick aanrennen. ‘Veel mensen zijn voortdurend op jacht naar dopamine’, zegt Vignola. ‘Ze denken dat het leven ‘af’ is zodra ze dat ene doel hebben bereikt. Maar dan blijft vaak alleen het gevoel over van: ‘Was dit het nou?’’

Echte voldoening

Dopamine is niet het enige stofje dat geluk geeft. Serotonine zorgt voor dat warme, tevreden gevoel als je met vrienden lacht, of op het strand zit met je voeten in het zand. Endorfine ken je van de euforie na een stevige workout. Maar in onze prestatiegerichte maatschappij is het moeilijk om echt van die fijne gevoelens te genieten. ‘We zijn altijd op de toekomst gericht’, zegt Vignola. Dus zodra je gelukshormonen voelt, denk je meteen: oké, wat is het volgende?’

Onder dat onverzadigbare gevoel ligt dezelfde illusie die veel goede voornemens voedt: het idee dat één behaald doel je leven volledig zal veranderen. ‘Maar de werkelijkheid is dat jij nog steeds jij bent, met dezelfde zorgen en onzekerheden’, zegt Mort. Een psychologisch mechanisme genaamd ‘focalisme’ versterkt dit: we negeren negatieve kanten van onze toekomstige succesvolle zelf en zien alleen het glanzende einddoel. Dat kan zelfs een promotie of een grote overwinning minder bevredigend maken.

Wat je wél kunt doen

Herken je je hierin? Dan sta je misschien niet voldoende stil bij wat je zelf écht wilt en leef je vooral volgens de verwachtingen van anderen. Psychotherapeut Sara Kuburic, auteur van het boek It’s on me: Accept hard truths, discover your self, and change your life vertelt: ‘Een vriendin wilde psycholoog worden, maar haar familie vond rechten beter. Nu is ze succesvol advocaat, maar haar prestaties voelen leeg. Ze wilde therapeut zijn; de doelen die ze behaalt, passen niet bij wie ze echt is.’

Ontdek je kernwaarden

Om beter te begrijpen wat je wél voldoening geeft, adviseert Kuburic: leer jezelf kennen. Wat vind je belangrijk? Welke acties geven je een gevoel van nabijheid, begrip of veiligheid? Volgens Nicole Vignola begint dat proces bij ontdekken wat jouw kernwaarden zijn, zoals avontuur, uitdaging, zekerheid, gemeenschap of leiderschap. Zo herken je sneller welke doelen niet, en welke juist wel bij jou passen.

Sta stil bij succes(jes)

Ook waardering speelt een rol bij het uitblijven van een geluksgevoel. Mensen hebben een natuurlijke negativiteitsbias: we letten sneller op wat ontbreekt dan op wat goed gaat. Bewust stilstaan bij successen en kleine overwinningen helpt om dit te doorbreken. ‘Er gebeuren zo veel mooie dingen in ons leven, maar we merken ze vaak niet op’, zegt Kuburic.

‘Veel mensen filteren het positieve eruit om zich te richten op wat nog beter kan, of op het volgende dat hen gelukkig zou moeten maken. We nemen zelden echt de tijd om blij te zijn met wat wél lukt.’ Blijf je desondanks last houden van negatieve gevoelens, dan raadt Vignola aan om meer dingen te doen waar je gelukkig van wordt: bewegen, tijd doorbrengen met vrienden, naar buiten gaan, minder scrollen op sociale media.

Jij staat aan het roer

Psychotherapeut Kuburic benadrukt dat je mag erkennen dat je je soms onvervuld of niet happy voelt. ‘Terwijl jij groeit en leert, veranderen ook de dingen die jou gelukkig maken, dus blijf nieuwsgierig en flexibel. Uiteindelijk ben jij verantwoordelijk voor je eigen geluk en voor het leven dat je wilt leiden.’ Als je verder niets uit dit artikel onthoudt, sla dan in elk geval dit op: de glorie van de hoogste trede op het podium mag dan door iedereen worden bewonderd, maar het gevoel dat je genoeg hebt, is misschien wel de allergrootste prestatie van allemaal.

Dit artikel verscheen als eerst in Men's Health-magazine. Alle Men's Health-content als eerste lezen? Sluit een abonnement af.

Meer van Men's Health? Volg ons ook op Facebook en Instagram.