We zijn allemaal kameleons geworden (en dat heeft een prijs)

Tim Koning (37) is sportpsycholoog. Hij begeleidde meer dan 250 topsporters, is auteur van twee boeken en vader van drie jongens. In deze column deelt hij zijn inzichten over een gezonde geest.

© Tom Cornelissen

Column Tim Koning

We leren het vaak al op jonge leeftijd. Je doet iets en iemand zegt: goed zo, wat knap. Gaandeweg word je geconditioneerd. Je gaat naar de wereld kijken door bepaalde ‘lenzen’. Je ontdekt dat sociaal wenselijk zijn weinig frictie oplevert. Dat rust soms wordt gezien als een gebrek aan ambitie. En zo leer je welke versie van jou ‘leuk’ of ‘bruikbaar’ wordt gevonden. Een kameleon in wording.

We noemen dat aanpassingsvermogen, sociale intelligentie of goed werkende spiegelneuronen. Deze tijd vraagt er meer dan ooit om. Zeker in systemen waarin efficiëntie, effectiviteit en resultaat bepalen hoe hoog je op de maatschappelijke ladder klimt. Het wordt een tweede natuur. Uit loyaliteit, zelfbescherming, de wens om het goed te doen. Voor het team, de organisatie en de mensen om je heen. En steeds vaker ook voor het algoritme dat onzichtbaar meekijkt en meeluistert.

Het probleem is niet dát we ons aanpassen. Dat doen we al zolang we bestaan en het hielp ons te floreren en vindingrijk te blijven. De uitdaging is steeds vaker: waaraan passen we ons aan, en draagt dat bij aan ons voortbestaan in een wereld waar haast normaal is en reflectie weinig ruimte krijgt?

Sport maakt dit zichtbaar, maar het speelt net zo goed daarbuiten. Schema’s, metingen, targets, rankings. Altijd beter en sneller. Dezelfde logica zie je op kantoor, in studie en sociale relaties. Zelfs ontspanning moet iets opleveren. Rust wordt een doel op zich, achteraf beoordeeld: hebben we wel ‘goed’ gerust?

De kameleon

We passen ons aan aan het gemiddelde. Voelen maakt plaats voor voldoen. Beleven verandert in aantonen dat je erbij was. Wat schuurt, lossen we snel op of we kijken weg. Wie niet negatief wil opvallen, blijft liever normaal en omringt zich met soortgelijke mensen. Wat niet past, verdwijnt naar de achtergrond. Niet omdat het onbelangrijk is, maar omdat er geen ruimte voor lijkt.

En ergens onderweg raak je iets kwijt: je eigen kleur. Niet de kleur van prestaties, maar die van ervaring. Van emotie, twijfel, plezier en frustratie. De laag die bepaalt hoe iets binnenkomt, hoe het blijft hangen, hoe betekenis ontstaat.

AI maakt aanpassen makkelijker dan ooit

We leven in een tijd waarin aanpassen steeds makkelijker wordt, met technologie als hulp. AI leert snel, past zich feilloos aan en optimaliseert zonder aarzeling. Maar juist daarin verliezen we wat ons onderscheidt: het vermogen om te reflecteren en te leren. Dat vraagt tijd, frictie en soms ongemak. Een lichaam dat iets moet meemaken voordat het iets begrijpt. Als we niet oppassen, besteden we niet alleen taken uit, maar ook dat wat ons mens maakt: voelen, vertragen en niet meteen weten wie we moeten zijn.

We weten vaak feilloos wat de ander wil zien. De uitnodiging is opnieuw te ontdekken wat jij van jezelf wilt zien.

Deze column verscheen als eerst in Men's Health Magazine. Alle Men's Health-content als eerste lezen? Sluit een abonnement af.

Meer van Men's Health? Volg ons ook op Facebook en Instagram.