Overleef het kerstdiner: zo win je een discussie zonder ruzie

Zie jij met een knoop in je maag op tegen familiediners, omdat die altijd in een discussie eindigen? Geen stress. We leggen je uit hoe je polarisatie doorbreekt en geven je zelfs wat discussietechnieken om je vervelende familielid aan te kunnen.

Of het nu gaat over klimaat, gender, politiek, de vleesindustrie of het vluchtelingendossier: polarisatie reduceert complexe vraagstukken tot slogans, die bij de vleet over tafel vliegen op een gemiddeld kerstdiner. Aan jou en mij om daar doorheen te prikken en op zoek te gaan naar wat ons verbindt. In werkelijkheid is iemands mening, net als de oplossing van de meeste vraagstukken, zelden zwart of wit. Met een paar handige tactieken lukt het je om discussies open te breken en de sfeer aan de eettafel te verbeteren. Ook met die ene vervelende oom, tante, neef of nicht die normaal voor 'het andere team' is.

Polarisatie: de vijand van waardevolle discussie

Discussies lijken tegenwoordig meer op sportwedstrijden. Jij bent voor dit team en ik ben voor het andere team en we bevechten elkaar tot er één winnaar is. En o wee als je later van team wisselt, want dan was je altijd al hypocriet. Die vaste kampen en onvoorwaardelijke support laten nuance verdwijnen. Feiten zijn niet meer belangrijk, hoeveel je die ook benadrukt. Het gaat niet meer om begrijpen, maar om winnen. Hoewel we door polarisatie door politici en social media zijn gaan geloven dat de wereld zo werkt, is dat verre van juist.

Ik moet daarbij altijd denken aan een video van VluchtelingenWerk Nederland. In de video wordt een aantal mensen gevraagd naar hun mening over vluchtelingen. De standaard, negatieve reflexen komen meteen naar boven: 'ik vind het wel erg druk worden', 'straks hebben Nederlanders niets meer te vertellen', 'Nederland is te klein'. Daarna wordt de vraag positief omgedraaid, empathische framing noem je dat: wanneer vind je dat vluchtelingen wél mogen blijven?

Empathische framing spreekt menselijkheid aan

Deze positieve framing laat mensen nét iets langer nadenken over hun antwoord. Want wat als je zelf in hun schoenen zou staan? Het blijkt dan, natuurlijk, dat ook de grootste vluchtelingensceptici een morele grens trekken. Oorlog, gevaar voor je kinderen of geen andere keuze hebben, zijn begrijpelijke redenen om te vluchten.

Het laat zien dat het verschil tussen "wij" en "zij" kleiner is dan vooraf gedacht, als je maar op de goede manier durft door te vragen en op zoek gaat naar gedeelde grond. Dat heeft helemaal niets met het doordrammen van feiten te maken, maar enkel met een beetje begrip. Ik geloof dat dit bij vrijwel alle grote discussies zo kan zijn.

Zo ga je om met vervelende discussies

Hoe hard je ook je best doet om een discussie positief te spinnen, het gaat je niet altijd lukken. It take two to tango, dus misschien is de-escalatie de beste vervolgstap. Afhankelijk van de rol van je discussiepartner, hebben we een aantal tactieken om de discussie onschadelijk te maken. De allerbelangrijkste geven we je alvast: jij kunt het óók verkeerd hebben. Verwacht niet van anderen dat ze van moeten kunnen leren, terwijl je daar zelf niet voor openstaat. Dan ben je niet beter dan De Gladiator.

De Gladiator

Een 'alfa' die je ervan wil overtuigen dat hij gelijk heeft

Klinkt als: "Ik ga je even uitleggen hoe het zit."

Jouw reactie:

• Voorkom dat het onderwerp ter sprake komt. "Laten we het daar maar niet over hebben", of probeer een vriendelijke opmerking: "Ja, daar heb je een punt", maar let op dat je probeert je cynische toon te onderdrukken.
• Als je toch in gesprek gaat, zoek dan de overeenstemming, een beetje zoals die empathische framing van hierboven. ("Het is inderdaad een puinhoop"), en leg vervolgens je standpunt uit met een "ik"-zin ("Vanuit mijn perspectief...").
• Beëindig het gesprek zonder kritiek te leveren ("Het lijkt erop dat we er anders over denken; misschien kunnen we het hier voorlopig bij laten").
• Houd de interacties kort om te voorkomen dat ze je eindeloos proberen te overtuigen dat ze gelijk hebben.

De Verdediger

Verhindert dat je je punt kunt maken door je woorden te verdraaien

Klinkt als: "O jij bent tegen ABC? Dus niemand mag meer XYZ van jou"

Jouw reactie:

• Erken wat ze hebben gezegd en verduidelijk rustig je standpunt ("Nee, ik zeg echt niet dat XYZ; laat me even verduidelijken dat ik ABC zeg").
• Voorzichtig tegenspreken ("Dat is niet mijn standpunt, dus laten we niet discussiëren over iets waar ik het ook niet mee eens ben").
• Beëindig het gesprek als ze blijven aandringen en verdraaien.

De Scherpschutter

Grijpt zijn kans om te provoceren en trekt zich dan terug

Klinkt als: "Dus, wat vindt onze XYZ-liefhebber/-hater daarvan?"

Jouw reactie:

• Niet happen, ik herhaal, niet happen!
• Buig het gesprek af ("Deze XYZ-liefhebber gaat lekker van dit heerlijke eten genieten. Wil je nog wat aardappelen?").
• Zet ze voor het blok ("Wil je graag iets duidelijk maken?").
• Echte gesprekken voer je het beste privé; in een groep hebben scherpschutters de neiging om defensief te reageren. ("Nee, hoor ik bedoelde er niks mee, maar jij vindt toch XYZ.")

Volg Men's Health ook op Facebook en Instagram.