Vanaf welke leeftijd kun je naar de gym? Dit moeten tieners (en ouders) weten
Getty Images

Remt krachttraining je groei? Moet je wachten tot je zestien bent? En wanneer slaat fanatiek trainen om in een ongezonde obsessie? We vroegen het bewegingswetenschapper én Men’s Health-columnist Bryan Wolters, die uitlegt wat verstandig is voor kinderen onder de 18. De 17-jarige Sidney Grondstra, die op zijn twaalfde de sportschool binnenstapte, deelt zijn eigen ervaring over krachttraining op jonge leeftijd.
© Tom CornelissenBryan Wolters (37) heeft jarenlange ervaring in de gym, pakte meerdere powerliftingtitels, is bewegingswetenschapper én Men’s Health-columnist. Hij schrijft over krachttraining, spiergroei en de wetenschap achter effectieve trainingsmethoden. Ook is hij auteur van het boek ‘Kracht’.
Je bent twaalf, wilt sterker worden en besluit naar de sportschool te gaan. Maar mag dat eigenlijk wel? Veel jongeren en ouders vragen zich af of krachttraining tijdens de groei verstandig is. De een vreest blessures of groeiachterstand, de ander ziet de sportschool juist als een plek waar jongeren sterker, fitter en zelfverzekerder kunnen worden.
De discussie leeft natuurlijk ook onder volwassenen. Uit een onderzoek van XXL Nutrition onder 1.341 respondenten blijkt namelijk dat 78,3 procent vindt dat jongeren minimaal zestien of achttien jaar oud moeten zijn om zelfstandig te fitnessen. Bij sporten onder begeleiding ligt dat anders: 71,9 procent vindt dat kinderen al vóór hun zestiende welkom zouden moeten zijn in de sportschool. Maar: waarom is het zó belangrijk dat kinderen onder begeleiding hun weg vinden in de gym? En wat is verstandig?
Volgens bewegingswetenschapper Bryan Wolters is er geen reden om krachttraining voor jongeren af te schrijven. ‘De manier waarop ze trainen, is veel belangrijker dan hun leeftijd alleen. En dat gaat niet uitsluitend over techniek of blessures. Ook de reden waarom jongeren trainen en de invloed van sociale media verdienen wat aandacht.’
Remt krachttraining de groei van tieners?
Het is misschien wel het grootste misverstand over fitness op jonge leeftijd: wie tijdens de puberteit met gewichten traint, zou later minder lang worden. ‘Krachttraining remt de groei niet’, benadrukt Wolters.‘Zolang een kind een enigzins acceptabel programma volgt, zijn er geen problemen. Dat betekent niet dat er helemaal geen risico's zijn. Bij kinderen en tieners zijn de groeischijven aan de uiteinden van hun botten nog in ontwikkeling. Die kunnen bij heftige overbelasting over een lange periode of een zware blessure beschadigd raken. Maar, dat is iets anders dan stellen dat krachttraining de lengtegroei afremt.’
‘Goed opgebouwde krachttraining kan juist bijdragen aan sterkere spieren en botten. Jongeren hoeven dus niet te wachten tot hun lichaam volledig is uitgegroeid voordat ze met weerstandstraining beginnen’, legt Wolters uit. ‘De belangrijkste voorwaarde is dat de training past bij hun ontwikkeling en ervaring. Een beginner moet eerst leren hoe hij oefeningen goed uitvoert, voordat hij zich druk maakt over hoeveel gewicht er aan de stang hangt. Krachttraining op jonge leeftijd is niet gevaarlijk zolang er een doordacht schema wordt gevolgd.
De belangrijkste voorwaarde is dat de training past bij hun ontwikkeling en ervaring. Een beginner moet eerst leren hoe hij oefeningen goed uitvoert, voordat hij zich druk maakt over hoeveel gewicht er aan de stang hangt
Vanaf welke leeftijd kun je dan beginnen met fitness?
‘Er bestaat geen universele leeftijd waarop iedere jongere klaar is voor de sportschool. De ontwikkeling, motorische vaardigheden, ervaring en motivatie verschillen per persoon. Een twaalfjarige die onder begeleiding rustig de basisoefeningen leert, bevindt zich in een andere situatie dan een veertienjarige die zelfstandig zware gewichten probeert te tillen zonder te weten hoe een oefening technisch hoort te verlopen.’
‘Krachttraining is in principe geschikt voor jongeren, mits ze de juiste techniek gebruiken. Het is dus belangrijk om niet alleen te kijken naar de leeftijd waarop iemand begint, maar ook naar de manier waarop diegene wordt begeleid. Voor een jonge beginner ligt de nadruk op het leren beheersen van bewegingen. Denk aan een squat, een duwbeweging, een roeibeweging en oefeningen voor de romp. Eerst leren bewegen, daarna geleidelijk de belasting verhogen’, aldus de bewegingswetenschapper.
Wat fitness jonge sporters oplevert
Voor de gedreven en sportieve Sidney Grondstra (17) is fitness inmiddels veel meer dan een manier om sterker te worden. Hij begon op zijn twaalfde met trainen, op een leeftijd waarop hij behoorlijk onzeker was over zichzelf en zijn lichaam. Inmiddels is hij zeventien en speelt de sportschool nog steeds een grote rol in zijn leven. Fanatiek als hij is komt hij naar de Men’s Health redactie om zijn ervaring met krachttraining te vertellen.
'Ik was vroeger heel onzeker. Ik had moeite met hoe ik eruitzag en was veel bezig met wat anderen van me dachten', vertelt Sidney. 'Door fitness ben ik me een stuk comfortabeler gaan voelen in mijn eigen lichaam. Ik kan mijn energie kwijt in de gym en ik maak mijn hoofd leeg als ik stress of frustraties heb’, vertelt de jonge ondernemer.
Toch is het belangrijk om onderscheid te maken tussen wat Sidney persoonlijk ervaart en wat we op basis van onderzoek kunnen zeggen. Krachttraining kan bijdragen aan het mentale welzijn van jongeren, maar het is geen garantie voor meer zelfvertrouwen of minder mentale klachten. Ook andere vormen van beweging kunnen die voordelen opleveren.
© Sidney GrondstraHet gaat om meer dan spieren
Volgens Wolters is het belangrijk om bij jongeren niet alleen naar de fysieke effecten van krachttraining te kijken. Ook de sociale en mentale kant verdient aandacht.
‘Sporten kan structuur geven, helpen om stress kwijt te raken en jongeren een gevoel van vooruitgang geven. Dat hoeft niet per se in de sportschool te gebeuren. Voor de ene jongere is dat voetbal, voor de ander kickboksen of fitness. Het belangrijkste is dat iemand een vorm van beweging vindt die bij hem past en die hij met plezier kan volhouden. Juist daarin kan fitness een uitkomst zijn voor jongeren die zich minder thuis voelen bij een teamsport. In de sportschool kunnen ze op hun eigen tempo werken aan een doel, zonder dat ze afhankelijk zijn van een team of wedstrijdschema.’
Er zit ook een keerzijde aan: ‘Bij krachttraining is het gemakkelijk om jezelf voortdurend met anderen te vergelijken. Hoeveel til je? Hoe gespierd ben je? En hoe verhoudt jouw lichaam zich tot dat van anderen? Waar die vergelijking in sommige gevallen motiveert, kan het ook onzekerheid versterken. Zeker tijdens de puberteit, wanneer het lichaam volop verandert en jongeren gevoelig kunnen zijn voor de verwachtingen van anderen.’
De keerzijde van een gespierd lichaam
Dat herkent Sidney ook: ‘Ik begon met fitness omdat ik sterker wilde worden en me beter wilde voelen over mijn lichaam. Maar naarmate trainen een groter onderdeel van mijn leven werd, merkte ik ook hoeveel aandacht het kan opeisen. Je bent veel met zijn trainingen bezig en let bewust op je voeding. Soms zit fitness daardoor voortdurend in mijn hoofd.’
Op sociale media zien jongeren bovendien dagelijks gespierde lichamen, indrukwekkende transformaties en sporters die hun persoonlijke records delen. Dat kan inspireren, maar geeft niet altijd een realistisch beeld van wat haalbaar of gezond is. Bovendien zie je zelden het volledige verhaal achter zo'n lichaam: de trainingsjaren, de genetische aanleg, de begeleiding en de offers die iemand ervoor brengt.
Volgens Wolters is het daarom belangrijk om ook te kijken naar de reden waarom een jongere wil trainen en welke rol de sportschool in zijn leven krijgt. Wolters: ‘De vraag is niet alleen of iemand fysiek verantwoord traint, maar ook hoe hij met de sport omgaat. Dat betekent niet dat fanatiek trainen meteen ongezond is. Discipline, structuur en ergens naartoe werken kunnen juist waardevol zijn. Het wordt wel een aandachtspunt wanneer een jongere voortdurend ontevreden is over zijn lichaam, veel stress ervaart als een training niet doorgaat of andere belangrijke onderdelen van zijn leven opzij zet om aan zijn fitnessdoelen te voldoen.’
Ik begon met fitness omdat ik sterker wilde worden en me beter wilde voelen over mijn lichaam
En hoe zit het met droogtrainen?
Wie begint met fitness, krijgt vroeg of laat ook te maken met voeding. Wat moet je eten om spieren op te bouwen? Hoeveel eiwitten heb je nodig? En hoe zorg je ervoor dat je spieren zichtbaar worden?
Vooral die laatste vraag verdient bij jongeren extra aandacht. Tijdens de puberteit heeft het lichaam voldoende energie en voedingsstoffen nodig om te groeien en zich te ontwikkelen. Streng diëten of proberen zo snel mogelijk een laag vetpercentage te bereiken, kan daarmee botsen.
Er is een belangrijk verschil tussen leren hoe je sterker wordt en je lichaam zo snel mogelijk willen veranderen. Een tiener kan prima beginnen met krachttraining zonder calorieën te tellen, maaltijden over te slaan of voortdurend met zijn vetpercentage bezig te zijn.
De basis is eenvoudiger: gevarieerd en voldoende eten, genoeg slapen, rustig opbouwen en plezier houden in het trainen. Wie specifieke doelen heeft rond voeding of lichaamsgewicht, kan het beste advies vragen aan iemand met verstand van voeding en de ontwikkeling van jongeren.
Voor ouders is het goed om niet alleen te vragen hoeveel hun kind traint, maar ook waarom. Wil hij sterker worden, beter presteren bij een andere sport of zich prettiger voelen? Of draait vrijwel alles om een lichaam dat er volgens sociale media perfect uit moet zien?
Dat verschil kan veel vertellen over de manier waarop een jongere met fitness omgaat.
Hoe kunnen tieners het beste beginnen?
Voor jonge sporters die met fitness willen beginnen, draait het begin niet om maximale spiergroei. Het doel is om een goede basis te leggen, zodat ze later zelfstandig en verantwoord kunnen trainen.
5 uitgangspunten helpen daarbij:
- Leer eerst de techniek. Begin met oefeningen die passen bij je niveau en vraag hulp als je niet weet hoe je een beweging uitvoert.
- Bouw rustig op. Verhoog het gewicht of het aantal herhalingen geleidelijk, in plaats van iedere training je grenzen op te zoeken.
- Zoek goede begeleiding. Een deskundige trainer kan helpen om oefeningen aan te leren, fouten te corrigeren en een passend programma samen te stellen.
- Neem herstel serieus. Voldoende slaap, genoeg eten en rust tussen zware trainingen zijn onderdeel van een goed trainingsprogramma.
- Train voor meer dan je uiterlijk. Sterker worden, beter bewegen en plezier hebben in sport zijn doelen waar je op de lange termijn meer aan hebt dan voortdurend streven naar een bepaald lichaam.
Hoe vaak een tiener het beste kan trainen, hangt af van zijn ervaring, de rest van zijn sportactiviteiten en zijn herstel. Twee of drie krachttrainingen per week kunnen voor een beginner een praktisch uitgangspunt zijn, maar zijn geen vaste regel voor iedereen. Een jongere die daarnaast veel voetbalt, kickbokst of een andere sport beoefent, moet rekening houden met die totale belasting. Meer trainen is niet automatisch beter.
Dus: kunnen tieners veilig naar de sportschool?
Dat kan prima. Jongeren hoeven niet te wachten tot hun lichaam volledig is uitgegroeid voordat ze met krachttraining beginnen. Goed opgebouwde krachttraining kan ook tijdens de puberteit een waardevolle vorm van beweging zijn.
Wel is verantwoord beginnen iets anders dan zo snel mogelijk zo gespierd mogelijk willen worden. De basis ligt bij een goede techniek, passende belasting, begeleiding en voldoende herstel. En minstens zo belangrijk: een gezonde verhouding tot je lichaam en de sport.
Volg je Men's Health al op Google Discover?
Mis nooit meer een artikel over training, voeding of gezondheid in Google Discover. Volg Men's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.











