Stress, slaap en voeding: wat je tandarts direct aan je tanden ziet

Je mond liegt niet. Volgens tandarts en ondernemer Thomas Rietrae verraadt je gebit hoe je eet, leeft, slaapt en met stress omgaat, vaak nog voordat je klachten merkt. In zijn dertig praktijken werkt hij met één doel: een gebit dat een leven lang meegaat. En dat vraagt om meer dan poetsen alleen.

Wanneer ik voor het laatst heb gevlogen, vraagt Thomas. En of ik – met gesloten ogen – wil terugdenken aan wat ik goed en slecht vond aan die vlucht. Oké. Ik baalde van de lange rij bij de incheckbalie en de onvriendelijke stewardess. Ik was wél blij met de fijne assistentie op het vliegveld en dat we op tijd vertrokken. ‘Weet je wat interessant is,’ zegt Thomas, ‘niets daarvan kost extra geld.'

'Waar wél geld naartoe gaat, is veiligheid, checks, onderhoud en opleiding. Dat is in de zorg niet anders. Net zoals jij een vliegtuig instapt met vertrouwen, vertrouwen mensen ook zorgverleners. Goede zorg zit dus niet alleen in diploma’s, maar vooral in iets anders: artsen die gewoon mens zijn en zich niet verschuilen achter hun witte jas.’

Waarom een tandarts vaak meer ziet dan alleen je tanden

‘Als tandarts ben ik eigenlijk de enige dokter die z’n cliënten elke zes tot twaalf maanden ziet. Dat is een luxe. Moet je je voorstellen dat je huisarts je zo vaak ziet, ook als er niets aan de hand is. Dan ben je veel dingen misschien al een stap voor.’ Dit raakt meteen de kern van Thomas’ werkwijze: preventie. En die begint bij een goed gesprek. ‘Het is voor mij heel normaal om te vragen wat er in je leven speelt, omdat dat zó veel verklaart over wat er in je mond gebeurt.’

De intake voor de controle

Tijd om de proef op de som te nemen. Op een grijze januaridag stap ik de praktijk van Thomas (Lassus Tandartsen, red.) in Amsterdam binnen. Ik word geholpen door Marjolein Detiger. Ze is al vijftien jaar tandarts en verwijst me vriendelijk naar de stoel tegenover haar. Aan de kop van de behandelstoel hangt een scherm waarop we beiden zicht hebben. Ze begint de intake: ‘Welke tandpasta gebruik je, zijn er klachten uit het verleden, hoe is je slaapkwaliteit en snurk je?’

'Heb jij je rijbewijs wel?'

Tandartsen zijn een soort uitdeukers, stelt Thomas: ‘Je rijdt schade aan je auto, komt bij de garage en vraagt mij de deuk eruit te halen. Na een half jaar kom je weer, en daarna nog eens. Op een gegeven moment vraag ik je: heb jij überhaupt wel een rijbewijs? Tijd voor een goed gesprek: poets je wel goed en wat zijn je eetgewoonten? Want zo kan het niet langer.’ Er ligt dus ook een grote verantwoordelijkheid bij jezelf om je mondgezondheid in de gaten te houden.

Op zoek naar de kern

Thomas: ‘Signalen die je nooit moet negeren zijn bijvoorbeeld gezwollen of plotseling bloedend tandvlees. Maar ook slijtage van je tanden. Dat betekent dat eerst de vorm, en vervolgens ook de stand van je tanden verandert. Daardoor worden de krachten in je mond anders verdeeld en verliest je gebit z’n functie. Zo volgt het ene probleem het andere op. Daarom ben ik als tandarts soms net Inspector Gadget. Dat je drie gaatjes hebt, geloof ik wel. Maar waar zit het échte probleem? Door dat te achterhalen, maak ik verschil.’

Je mond als spiegel van je gezondheid

Als ik bij Marjolein in de stoel lig, benadrukt ook zij dat je gebit geen geïsoleerd gebied is. ‘Een ontsteking in je mond kan het gevolg zijn van je leefstijl, maar andersom kan het ook de aanstichter zijn van problemen elders in je lichaam.’ Terwijl ik twee wangspreiders krijg aangereikt, pakt zij een spiegelreflexcamera. Met behulp van een spiegeltje fotografeert ze elke hoek van mijn mond. Best intiem, denk ik, terwijl ik de shoot met mijn ogen dicht onderga.

Minuten later verschijnen de beelden op het scherm. We praten over de stand van mijn tanden, de kleur ervan en de invloed van stress op mijn gebit. Dat stress slecht is voor je hoofd en lichaam, weten we allemaal. En dat zie je soms direct terug in je mond.

Niks mis met bacteriën

Thomas: ‘Je mond is een van de belangrijkste toegangspoorten van je lichaam. Hij heeft allerlei functies: ademhalen, eten, communiceren, intimiteit. Je speeksel werkt als smeermiddel tussen je tanden en kiezen, houdt ze schoon en fungeert als afweersysteem tegen bacteriën.’

Toch hoef je volgens Thomas niet de hele dag bezig te zijn met je mond steriel houden. ‘Er is niks mis met bacteriën; daar zijn we op gebouwd. Maar zodra je meer stress hebt, kan dat je afweersysteem uit balans brengen, waardoor je vatbaarder wordt voor slechte bacteriën.’

Ideale poetsroutine

Hoe ziet een goede mondverzorgingsroutine eruit? ‘Voor tachtig procent van de mensen geldt: goed poetsen’, zegt Thomas. ‘De ruimte tussen je tanden en kiezen schoonhouden is het allerbelangrijkst. En natuurlijk moet je letten op wat je eet en drinkt, en vooral wannéér je dat doet. Want je kunt nog zo goed poetsen, maar als je daarna direct een blik energy drink achterover giet, heeft het weinig zin. Tijdens het poetsen wordt je glazuur tijdelijk wat zachter. Dat wordt extra aangetast als je daarna iets zuurs drinkt.’

Je poetst dus het liefst op een moment waarna je zo lang mogelijk niets eet of drinkt. Voor de meeste mensen is dat ’s avonds. ‘Ochtendpoetsen is fijn voor een frisse mond, prima, maar vaak gaat er binnen een uur alweer koffie in. Dus als je het mij vraagt: één keer per dag functioneel poetsen, één keer voor de frisheid. Schoonmaken tussen je tanden doe je het liefst ook dagelijks met een stoker, ragertje of flosdraad.’ En mondwater? ‘Commercieel gedoe’, lacht Thomas. ‘Geef die vijf euro maar aan mij.’

Niet alleen suiker, ook zuur is gevaarlijk

We hebben het nog niet gehad over de grote boosdoener: suiker. ‘De meeste mensen denken dan aan fruit of het snack-schap. Maar suiker zit in bijna ál ons eten en drinken. En zowel suiker als zuren zijn gevaarlijk’, zegt Thomas. ‘Als je een snoepje of appel eet, zetten de bacteriën in je mond de suikers om in zuur. Dat tast je glazuur aan.'

'We hadden ooit iemand die maar gaatjes bleef krijgen. Wat bleek? Deze cliënt dacht supergezond te leven en dronk de hele dag water met limoen. Funest voor je glazuur. Bij elke slok limoenwater krijg je een zuuraanval in je mond. Tot een half uur daarna blijft de zuurgraad verhoogd. Normaal gesproken herstelt je speeksel de boel. Maar als je de hele dag door om het kwartier een slokje neemt, ontstaan links en rechts gaten, vooral als je daar gevoelig voor bent.’

Zo snel kunnen goede bedoelingen omslaan in schade. Gezond leven betekent niet automatisch een gezonde mond. ‘Daarom vind ik het zo belangrijk dat cliënten begrijpen hoe alles in hun mond werkt, zodat we problemen samen vóór kunnen zijn. En dat begint dus bij een goed gesprek.’

Dit artikel verscheen als eerst in Men's Health Magazine. Alle Men's Health-content als eerste lezen? Sluit een abonnement af.

Volg je Men's Health al op Google Discover? 
Mis nooit meer een artikel over training, voeding of gezondheid in Google Discover. Volg Men's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.