Kan de sauna het risico op dementie verlagen?
© Getty Images
Van de Huberman Lab-podcast tot de garage van je biohackende vriend en je tijdlijn op social media: de sauna is momenteel overal. Die hernieuwde populariteit (en stijgende verkoopcijfers) komt vooral doordat steeds meer wetenschappelijk onderzoek laat zien dat regelmatig saunabezoek samenhangt met een betere lichamelijke én mentale gezondheid – en mogelijk zelfs met een langer leven.
De sauna is een groot geschenk voor onze gezondheid. Zo zijn er opvallende aanwijzingen dat de sauna kan helpen om dementie te voorkomen. En dan hebben we het nog niet eens over alles wat bij de sauna-ervaring hoort: de saamhorigheid, de ontspanning, het ritueel, dat heerlijke ‘ah’-moment.
Wat zegt onderzoek over sauna en dementie?
Het meeste onderzoek naar de effecten op het brein komt uit Finland, waar de sauna diep verankerd is in de cultuur rond gezond en gelukkig leven. ‘De sauna is de apotheek van de arme man’, luidt een oud gezegde. En de wetenschap lijkt dat steeds meer te onderschrijven.
Een paar jaar geleden doken Finse onderzoekers opnieuw in langlopende gegevens over het risico op chronische ziekten — cijfers die ze al sinds de jaren tachtig verzamelden onder mannen van middelbare leeftijd. Daarbij stuitten ze op een opvallend verband, vertelt Jussi Kauhanen, arts en hoogleraar volksgezondheid aan de University of Eastern Finland, die de onderzoeksgroep leidt.
Onderzoekers in andere landen zouden er waarschijnlijk niet aan denken om in een leefstijlvragenlijst op te nemen: ‘Hoe vaak gaat u naar de sauna?’ Maar in Finland, waar het net zo vanzelfsprekend is als voeding en beweging, was die vraag logisch, aldus Kauhanen.
De uitkomst was opvallend: mannen die vier tot zeven keer per week naar de sauna gingen, hadden over een periode van twintig jaar zo’n 65 procent minder kans om Alzheimer of een andere vorm van dementie te ontwikkelen dan mannen die één keer per week gingen (na correctie voor factoren als alcoholgebruik en lichaamsbeweging). Een studie uit 2020 onder bijna 14.000 Finnen bevestigde dit beeld. Mensen die negen tot twaalf keer per maand een sauna namen, hadden in de daaropvolgende twintig jaar 53 procent minder kans op dementie dan degenen die nul tot vier keer per maand gingen. Onderzoekers hebben ook ideeën over hoe dat kan.
Waarom warmte je hersenen beschermt
Zweten tot het niet meer comfortabel voelt, lijkt misschien niet bepaald productief, maar in je lichaam gebeurt van alles – waaronder processen die sterk lijken op wat er tijdens een work-out plaatsvindt, zegt Kauhanen. Zowel sporten als sauneren verlaagt ontstekingswaarden in het lichaam, en ontstekingen spelen vermoedelijk een rol bij het ontstaan van dementie.
Daarnaast stimuleren beide activiteiten de aanmaak van speciale eiwitten die neuroplasticiteit bevorderen (zoals brain-derived neurotrophic factor) en zorgen voor een correcte vouwing van eiwitten in de hersenen (heatshock-eiwitten). Dat zou kunnen helpen om dementie af te remmen of zelfs te voorkomen. Voor liefhebbers van ijsbaden: koude blootstelling zou via zogenoemde ‘cold shock’-eiwitten mogelijk vergelijkbare effecten kunnen hebben, al is daar nog lang niet zoveel bewijs voor als voor warmte.
Effect op hart en bloedvaten
Daarnaast kan de sauna het brein ondersteunen doordat het hart aan het werk wordt gezet, vergelijkbaar met wat er bij inspanning gebeurt, zegt Christopher Chen, directeur van het Memory, Ageing and Cognition Centre in Singapore. Dat verlaagt niet alleen het risico op dementie, maar verbetert ook de werking van de bloedvaten, helpt de bloeddruk gezond te houden, zorgt voor een goede toevoer van zuurstof en voedingsstoffen naar de cellen en voert afvalstoffen af.
Sociale bezigheid
En laten we eerlijk zijn: de sauna is ook gewoon een fijne plek om te zijn. Depressie en sociaal isolement zijn risicofactoren voor dementie. In Finland is saunabezoek vaak een prettige en sociale bezigheid, wat op de lange termijn samenhangt met een betere psychische gezondheid, aldus Kauhanen. In de Verenigde Staten is dat sociale aspect wat minder vanzelfsprekend; daar vermijden mannen in de sauna eerder gesprekken en oogcontact.
Geen wondermiddel
Hoe veelbelovend deze onderzoeken ook zijn, het is onwaarschijnlijk dat de sauna een wondermiddel tegen dementie is. Maar het kan wel een manier zijn om een aantal beschermende factoren – zoals sociale interactie en een betere hartgezondheid – structureel aan je leefstijl toe te voegen, zegt Jason Karlawish, mede-directeur van het Penn Memory Center en auteur van The Problem of Alzheimer’s. Bovendien heeft de sauna nog andere voordelen, zeker na het sporten.
Conclusie
Voel jij je goed bij saunabezoek – en zorg je daarnaast voor een gezonde basis, met voldoende beweging – dan is de kans groot dat je er baat bij hebt om er tijd voor vrij te maken. Of zelfs om er thuis in te investeren, als je het echt onderdeel van je leefstijl wilt maken.
Blijf per sessie vijf tot twintig minuten zitten (wat makkelijker is als er wat ventilatie is) en wissel af met koude prikkels, zoals frisse winterlucht of een ijskoud bad. Zo kun je desgewenst nog een ronde doen. Begin met korte sessies en neem pauze wanneer je lichaam daarom vraagt, adviseert Kauhanen. ‘Luister gewoon goed naar je lichaam.’
Dit artikel is een vertaling van Men's Health US.