Parttime eten voor fulltime gezondheid: vasten is een medicijn

Minder eten om meer uit je lichaam te halen? Klinkt tegenstrijdig, maar periodiek vasten blijkt een effectieve tool voor energie, herstel en serieuze gezondheidswinst.

We zijn gaan geloven dat we de hele dag moeten eten om te functioneren. Ontbijt om op gang te komen, snacks om dips te voorkomen, en natuurlijk nog een gezonde maaltijd voor het slapen. Maar je lichaam werkt niet zo. Sterker nog, al dat eten zit je juist in de weg.

De potentie van vasten is enorm. Zelfs bij chronische aandoeningen. Gezondheidswetenschapper en biochemicus Edward Blommaart schreef samen met voedingscoaches Brenda Frunt en Marieke de Groot (auteurs van Vast Wel!) het boek Vasten als medicijn. Met behulp van artsen, wetenschappers en ervaringsdeskundigen nemen ze zes ziektebeelden onder de loep waarbij vasten een hoofdrol kan spelen in verzachting van de klachten.

Een stukje geschiedenis

Vroeger was alles anders. Niet per se beter, maar anders. Miljoenen jaren leefde de mens als jager-verzamelaar, en was afhankelijk van de ‘vondst-en-vangst-van-de-dag’. Soms was er daardoor overvloed en dan weer honger, dat hoorde er gewoon bij.

Veel minder lang geleden, in de Griekse en Romeinse oudheid, aten de meeste mensen twee maaltijden per dag. Dit duurde tot in de middeleeuwen, waarin de armen nog altijd twee maaltijden per dag aten, terwijl de rijke edelen zich de luxe van een derde maaltijd konden veroorloven.

Tijdens de industriële revolutie in de achttiende en negentiende eeuw ontstond het drie-maaltijden-per-dag-patroon dat wij nu nog kennen. De komst van fabrieken en de vaste werktijden die daarbij hoorden, maakte dit eetregime noodzakelijk: een ontbijt als start van de werkdag, als lunch een snelle hap tussendoor en het diner als belangrijkste maaltijd van de dag.

De voorraad van je lichaam

Aan het einde van de twintigste eeuw deden de tussendoortjes hun intrede, met slogans die waren gericht op energie, gezondheid en gemak. Zoals die van Sultana: ‘Je kunt hem maar beter op zak hebben’, of 'een lekkere manier om je trek te stillen’. Maar, waar slaat dat op?

In de jaren negentig en tweeduizend gaven diëtisten het advies om ‘vaker in kleine porties te eten’. Dat zou volgens hen namelijk de stofwisseling versnellen en daarmee bijdragen aan gewichtsverlies. Dat idee is inmiddels ruimschoots achterhaald, maar zes keer per dag eten is een hardnekkig aangeleerd sociaal en commercieel fenomeen gebleken.

“Het rare idee dat je elk twee uur iets nodig hebt om je goed te voelen, werd geboren alsof je zelf geen voorraad in je lichaam hebt,” schrijven de auteurs. En dat is precies waar het misgaat. Je lichaam hééft die voorraad. Alleen gebruik je ’m nauwelijks meer.

Focus, rust en minder schommelingen

Voor de duidelijkheid, zo vaak iets eten is geen biologische noodzaak. Overgewicht en verlies van gezondheid zijn mede het gevolg van deze aangeleerde eetlust. Hoog tijd dus om deze achterhaalde ideeën los te laten en weer wat minder vaak te eten. 

Wanneer je stopt met eten, gebeurt er iets interessants. Je lichaam schakelt. Van suikerverbranding naar vetverbranding. Van opslaan naar opruimen. Van drukte naar herstel. En dat voel je. Je krijgt meer focus. Rust in je lijf. Minder schommelingen.

Wat periodiek vasten zo sterk maakt, is de eenvoud. Er zijn geen verboden producten, geen ingewikkelde schema’s. Je wisselt eetmomenten af met periodes van niet-eten. Juist doordat het zo simpel is, is het vol te houden. En je geeft je lichaam simpelweg tijd om z’n werk te doen.

De echte winst zit je gezondheid

Veel mensen beginnen met vasten om vet te verliezen. Logisch. Maar dat is slechts het begin. De impact gaat veel verder. Denk aan het stabiliseren van je bloedsuiker, het verminderen van ontstekingen en het verbeteren van je insulinegevoeligheid. Processen die direct invloed hebben op aandoeningen die steeds vaker voorkomen.

Diabetes type 2, dementie, hart- en vaatziekten, darmaandoeningen, gewrichts-ontstekingen of de minder bekende leververvetting; allemaal westerse leefstijlziekten. Deze kwalen bestonden vroeger niet of nauwelijks, maar zijn nu de orde van de dag.

De helft van de Nederlanders heeft vanaf het veertigste levensjaar één of meerdere chronische ziekten. Bij bejaarden is dit aantal zelfs gestegen tot zeventig procent. Door de manier van leven doen we dat onszelf onbedoeld aan, maar gelukkig schuilt daar ook goed nieuws in. Want als ongezonde leefstijlkeuzes ons ziek maken, dan kan het veranderen van die keuzes je gezondheid ook weer verbeteren of zelfs helemaal herstellen.

En dat is precies waarom de auteurs van het boek zo enthousiast zijn over periodiek vasten. Het is een van de krachtigste manieren waarop je je gezondheid kunt herstellen. Eenvoudig, door minder vaak te eten.

Waarom minder juist beter is

Elke maaltijd zet je lichaam aan het werk. Insuline gaat omhoog, vertering aan, opslagmodus actief. Dat is prima, maar niet als het de hele dag doorgaat. Door langere tijd niet te eten, ontstaat er ruimte. Ruimte voor herstel. Voor processen die anders geen kans krijgen.

“Diezelfde systemen zorgen ervoor dat jouw lichaam in balans komt, of blijft,” schrijven de auteurs over de biologische mechanismen achter vasten. Het lichaam wil namelijk wel. Het heeft alleen de kans nodig.

De switch zit niet alleen in je lijf

Wat je misschien niet verwacht: vasten doet ook iets mentaals. Je doorbreekt automatische patronen. Je ontdekt dat trek vaak geen honger is en dat je prima functioneert zonder meteen toe te geven aan elk signaal.

Eén van de auteurs Marieke de Groot beschrijft dat kantelpunt treffend: “Toen bleek dat ik daardoor niet ter aarde stortte en zelfs gewoon kon functioneren zonder mijn boterham met kaas en Snelle Jelle in de ochtend, was mijn interesse gewekt.”

Wat volgde, was geen rigide regime, maar iets persoonlijkers. Minder eten werd voor haar geen doel op zich, maar een onderdeel van een groter geheel: beter slapen, bewuster leven, meer rust. “Ik begon mijn eigen mix te vormen, een manier van leven die bij mij paste.”

Meer weten?

De kracht zit niet in wat je toevoegt, maar in wat je weglaat. Wil je hier meer over lezen? Vasten als medicijn verschijnt op 4 april en laat zien hoe periodiek vasten een rol kan spelen bij zowel gezondheid als ziekte.

Meer van Men's Health? Volg ons ook op Facebook en Instagram.