Deze piepkleine onderdelen van je lichaam bepalen hoeveel energie je hebt

Ze zijn microscopisch klein, maar bepalen hoeveel energie je hebt, hoe snel je herstelt en mogelijk zelfs hoe oud je wordt. Maak kennis met je mitochondriën, en ontdek hoe je ze sterker maakt dan ooit.

Tekst: Kevin Dupzyk

Mitochondriën: geheime krachtcentrales

Zie mitochondriën als de onderaannemers van je cellen. Ze nemen allerlei specialistische taken op zich en zorgen ervoor dat het werk gedaan wordt. Wetenschappers denken dat het ooit zelfstandige bacteriën waren, die miljoenen jaren geleden een symbiotische samenwerking aangingen met de voorlopers van onze cellen.

Opmerkelijk: mitochondriën hebben hun eigen manier van communiceren en kunnen zelfs van cel naar cel bewegen. Natuurlijk staan ze bekend om hun rol in energieproductie, maar dat is slechts een deel van het verhaal. Het zijn multitaskers, benadrukt Stanford-professor Daria Mochly-Rosen in haar boek The Life Machines, waarin ze uitgebreid beschrijft hoe veelzijdig deze celstructuren werkelijk zijn.

Waarom ze meer doen dan energie maken

De brandstof achter alles wat je doet

Heb je meer energie nodig? Dan maakt je lichaam meer mitochondriën aan. Hartspiercellen bijvoorbeeld bestaan voor dertig tot veertig procent uit mitochondriën. Hun belangrijkste taak: voeding (vooral vetten en koolhydraten) omzetten in ATP (adenosinetrifosfaat), de universele brandstof van je cellen. Die energie gebruik je voor alles: spieren samentrekken, zenuwsignalen doorgeven, DNA repareren en nog veel meer. Zonder mitochondriën is er geen beweging, geen herstel, geen focus.

Je persoonlijke verdediging

Mitochondriën activeren je aangeboren immuunsysteem, de eerste verdedigingslinie van je lichaam. Ze helpen ziekteverwekkers te herkennen, isoleren en opruimen. Ook beschadigde of kankercellen worden door mitochondriën opgespoord en verwijderd.

Het onderhoudsteam dat nooit slaapt

Mitochondriën regelen het recyclingproces van de cel: beschadigde onderdelen worden afgebroken en vervangen. Ze kunnen zelfs verplaatsen naar zwakkere cellen om die te ondersteunen. Bovendien neutraliseren ze vrije radicalen, instabiele moleculen die schade kunnen veroorzaken. Dat verkleint het risico op aandoeningen zoals neurodegeneratieve ziekten en nierproblemen.

Zo maak je je mitochondriën sterker

Train in zone 2

‘Er is een directe relatie tussen je fitheid en hoe goed je mitochondriën werken’, zegt fysioloog Iñigo San Millán. Tijdens het sporten moet je lichaam efficiënter brandstof verbranden en dat gebeurt in de mitochondriën. Daag je je lichaam uit, dan maken je cellen er gewoon meer aan en versterken ze de bestaande.

Zone 2-training, intensief genoeg om nog net een gesprek te voeren, heeft het grootste effect. San Millán adviseert: besteed tachtig procent van je trainingstijd aan zone 2; de rest mag zo zwaar zijn dat praten er eigenlijk niet meer inzit.

Voed je mitochondriën slim

Te veel vet of suiker kan ze overbelasten en hun flexibiliteit verminderen. Richt je op voedingsstoffen die ze optimaal laten presteren:

• Magere eiwitten
• Complexe koolhydraten
• Omega-3- en omega-6-vetzuren
• Vezelrijke voeding (vooral belangrijk voor mitochondriën in je dikke darm)

Goede brandstof betekent een efficiëntere stofwisseling en een lager risico op chronische ziekten.

Rust voldoende

’s Nachts schakelen mitochondriën over van energieproductie naar onderhoud. Ze herstellen zichzelf, voeren reparaties uit en ruimen afvalstoffen op. Zelfs dromen kunnen bijdragen aan het afvoeren van mitochondriaal afval uit de hersenen. Genoeg slaap (zeven tot negen uur per nacht) houdt je mitochondriën uitgerust en optimaal functionerend.

Waarom ze bepalend zijn voor je gezondheid en prestaties

Mitochondriën zijn overal bij betrokken: van energieproductie tot immuunfunctie en celonderhoud. Als ze minder goed werken, kunnen ziektes zoals diabetes type 2, Alzheimer, hart- en vaatziekten en kanker ernstiger worden.

Sterke mitochondriën genezen geen ziekten, maar kunnen de impact verminderen en mogelijk helpen ze te voorkomen. Professor Mochly-Rosen vermoedt zelfs dat het versterken van mitochondriën de basis kan vormen van toekomstige medische doorbraken.

Dit artikel verscheen als eerst in Men's Health Magazine. Alle Men's Health-content als eerste lezen? Sluit een abonnement af.

Volg je Men's Health al op Google Discover? 
Mis nooit meer een artikel over training, voeding of gezondheid in Google Discover. Volg Men's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.