Hoeveel schade kun je nog herstellen na jaren ongezond leven? Dit zegt onderzoek

Slecht eten, weinig bewegen, roken en drinken; ons lichaam krijgt in de loop der jaren flink wat te verduren. Kun je dit later nog goedmaken? Of komt er een punt waarop het te laat is?

MH duikt in de vraag of de schade van een slechte leefstijl nog te herstellen is.

Tekst: Elle Hunt

Voor Simon (52) kwam dat kantelpunt vorig jaar. Eerst overleed zijn moeder, na jaren van slechte gezondheid en beperkte mobiliteit. Kort daarna liep zijn huwelijk stuk. Zijn eigen leefstijl verslechterde ondertussen ook: hij dronk meer, bewoog minder en voelde zich steeds slechter.

'Gezond ouder worden werd plotseling heel concreet,' vertelt hij. 'Ik dacht: dit moet anders.'

Een alarmerend hoge bloeddruk gaf uiteindelijk de doorslag. Simon kocht een roeimachine, begon krachttraining te doen, hield zijn stappen en slaap bij en stopte, met hulp van online communities, volledig met alcohol. Zes maanden later is hij nog altijd nuchter, is hij tientallen kilo's afgevallen, slaapt hij beter dan ooit en voelt hij zich fitter dan in jaren.

Zijn verhaal roept een interessante vraag op: kun je jarenlang ongezond leven eigenlijk nog herstellen?

Je genen bepalen niet alles

Volgens professor Lorna Harries, hoogleraar moleculaire genetica aan de University of Exeter, hangt het antwoord af van meerdere factoren: Hoe lang heb je ongezond geleefd? Hoeveel schade is er al ontstaan? En hoeveel aanleg heb je zelf?

Ongeveer een derde van het verouderingsproces wordt bepaald door je genen. De rest wordt beïnvloed door je omgeving én vooral door je leefstijl. Denk aan voeding, beweging, slaap, alcohol en roken.

Dat betekent ook dat je veel meer invloed hebt op je gezondheid dan veel mensen denken.

Stoppen loont altijd

Een van de duidelijkste voorbeelden is roken. Roken verdrievoudigt de kans om te overlijden aan bepaalde vormen van kanker. Maar wie tussen zijn 35e en 44e stopt, voorkomt volgens onderzoek tot wel 90 procent van het extra overlijdensrisico dat door roken ontstaat.

Zelfs mensen die pas stoppen nadat ze kanker hebben gekregen, reageren vaak beter op behandelingen en kunnen hun overlijdensrisico aanzienlijk verlagen. Ook andere organen beschikken over een indrukwekkend herstelvermogen.

Je lever is een herstelkampioen

De lever krijgt dagelijks veel te verduren door alcohol, voeding en medicijnen. Toch is het misschien wel het orgaan met het grootste herstelvermogen van het menselijk lichaam.

Wanneer je stopt met drinken en gezonder gaat leven, kan de lever zich in veel gevallen al binnen enkele weken gedeeltelijk herstellen. Ook mensen met diabetes type 2 zien hun bloedsuikerwaarden vaak sterk verbeteren wanneer ze afvallen, gezonder eten en meer gaan bewegen.

Dat betekent niet dat alle schade verdwijnt, maar wel dat je lichaam verrassend goed reageert op positieve veranderingen.

Maar sommige schade blijft

Toch kent herstel ook grenzen. Hoe langer je lichaam wordt blootgesteld aan ongezonde gewoontes, hoe moeilijker het wordt om alle schade volledig te herstellen.

Dat zie je bijvoorbeeld bij langdurig verhoogd LDL-cholesterol. Door jarenlang hoge cholesterolwaarden kunnen bloedvaten beschadigd raken. Verlaag je je cholesterol op tijd, dan kun je verdere schade afremmen en soms deels herstellen. Wacht je te lang, dan blijven sommige veranderingen bestaan.

Ook obesitas is ingewikkelder dan veel mensen denken. Wetenschappers onderzoeken momenteel of het lichaam een soort 'geheugen' bewaart van jarenlang overgewicht. Dat zogenoemde 'epigenetische geheugen' zou kunnen verklaren waarom sommige gezondheidsrisico's blijven bestaan, zelfs nadat iemand succesvol is afgevallen.

Of dat daadwerkelijk zo werkt, wordt nog onderzocht.

Het draait niet om langer leven, maar om langer gezond leven

Steeds vaker gebruiken onderzoekers daarom niet alleen de term lifespan, maar vooral healthspan. Dat zijn de jaren waarin je gezond, mobiel en zelfstandig bent.

Je kunt de tijd niet terugdraaien, maar wel je gezonde jaren verlengen. Regelmatig bewegen, voldoende spiermassa behouden, gezond eten, goed slapen en matig zijn met alcohol blijven daarbij de belangrijkste pijlers.

Interessant genoeg lijkt veroudering bovendien niet geleidelijk te verlopen. Onderzoekers zien dat het proces rond het 44ste en opnieuw rond het 60ste levensjaar versnelt. Juist daarom is het verstandig om niet te wachten tot klachten ontstaan.

Het is vrijwel nooit te laat

Simon had achteraf liever tien jaar eerder begonnen. 'Eerlijk gezegd had ik dit veel eerder moeten doen,' zegt hij. 'Maar hopelijk heb ik mezelf nu wel wat extra tijd gegeven.' Dat vat de boodschap van de wetenschap misschien wel het beste samen.

Je kunt de tijd niet terugdraaien. Je kunt jaren van slecht eten, weinig bewegen of overmatig drinken niet volledig uitwissen. Maar vrijwel iedere gezonde keuze die je vandaag maakt, levert winst op voor de toekomst. Of zoals professor Harries het treffend verwoordt: 'Verouderen is onvermijdelijk, slecht verouderen niet.'

Bron: Jama Oncology

De volledige versie van dit artikel verscheen als eerst in Men's Health Magazine. Alle Men's Health-content als eerste lezen? Sluit een abonnement af.

Volg je Men's Health al op Google Discover? 
Mis nooit meer een artikel over training, voeding of gezondheid in Google Discover. Volg Men's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.