Heren, spreek elkaar aan op ongepaste opmerkingen: ''Wees geen klootzak''
Rijksoverheid
''Nog nooit liep ik met m'n sleutel in m'n hand gekneld, nog nooit belde ik bij het wegrijden mijn beste vriend en nooit eerder was ik bang op de fiets.''
Verschillende femicides en de moord op Lisa hebben een belangrijke discussie losgemaakt. De woorden hierboven hebben niet alleen mij, maar heel Nederland opnieuw wakker geschud. Met de nieuwe campagne ‘Man, zeg er wat van!’ wil de Rijksoverheid die drempel verlagen om wat te zeggen van opmerkingen die niet door de beugel kunnen. We spraken met Mariëtte Hamer, regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld en met muzikant Joost Hofman, over de sleutelrol van mannen in de veiligheid van vrouwen.
“Van de mannen die ongepast gedrag van een man in hun omgeving hebben meegemaakt, zei zes op de tien helemaal niets, terwijl ze dat eigenlijk wel wilden.”
Seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld komen in elke omgeving voor: van de club tot de werkvloer, van de sportvereniging tot thuis of gewoon op straat. En in de meeste gevallen is de dader een man. Dat betekent niet dat alle mannen daders zijn, maar wél dat mannen een sleutelrol hebben. Nederland moet opnieuw worden wakker geschud. Mannen moeten zich bewust worden, met elkaar in gesprek gaan en nadenken over hun eigen gedrag.
Nieuw onderzoek van Ipsos I&O laat zien dat 70% van de mannen vindt dat zij elkaar vaker moeten aanspreken op seksueel grensoverschrijdend gedrag. Toch zegt zes op de tien mannen uiteindelijk niets wanneer ze zo’n opmerking horen. Mariëtte Hamer legt de cijfers uit. Volgens haar is de stilte een patroon en ze legt uit waar het precies misgaat. “De redenen dat mannen niks zeggen is omdat ze twijfelen of het gedrag wel erg genoeg was (51%), omdat ze niet goed wisten wat ze konden zeggen (37%) of omdat ze de sfeer in de groep niet wilden verpesten (30%).
Maar er is óók een kentering zichtbaar. “De gebeurtenissen van de afgelopen maanden, verschillende femicides en de moord op Lisa en de vele verhalen die daarna naar buiten kwamen hebben veel mensen aan het denken gezet, en ook veel mannen in gesprek gebracht met de vrouwen om hen heen.” Ze vervolgt: “In het onderzoek zien we ook dat deze gebeurtenissen ervoor zorgen dat 1 op de 3 mannen ongepaste opmerkingen naar vrouwen hierdoor een groter probleem is gaan vinden.”
“Het zit in hele kleine dingen”
Door elkaar aan te spreken op gedrag dat niet oké is kunnen mannen actief bijdragen aan het voorkomen van grensoverschrijdend gedrag. Dat begint klein: iets zeggen, een grens trekken, een vriend corrigeren. Dat maakt juist het grote verschil. Joost Hofman spreekt zich uit. Wat hem raakte, was de normaliteit van zogenaamd onschuldige humor, waar hij in het verleden ook achteloos aan meedeed zonder zich dat te realiseren. “We kunnen heel ver komen door de kleine opmerkingen te beperken. Geintjes in de kroeg of 'voetbalhumor', het is niet grappig. De campagne is heel goed, en ik merk dat die zogenaamde humor, geen humor is. Het zijn seksistische grappen die vrouwen kleineren.” Hij herkent zich in het ongemak dat in veel groepen leeft. Jezelf uitspreken tegenover je vrienden is volgens Joost veel makkelijker gezegd, dan gedaan. ''Het gaat om het creëren van een stukje bewustwording bij je vrienden. Het is niet makkelijk, maar wees niet bang, je verliest geen vrienden door ze te zeggen wat je van hun opmerking vindt.''
Waarom twijfelen mannen?
Hamer begrijpt die twijfel heel goed. “Vaak zeggen we ook: hoe zou je het vinden als iemand dit tegen jouw zus/moeder/vriendin zei? Dat helpt natuurlijk om je in te leven, en tegelijkertijd verdient iedereen jouw support, niet alleen omdat ze iemands zus/moeder/vriendin is, maar omdat ze een mens is.” Als het gaat om groepsdynamiek, is ze ook duidelijk. ''Samen vorm je de sociale norm in een groep. Als seksistische opmerkingen veel voorkomen en mensen lachen hard mee, er wordt nooit tegenin gegaan, dan komt daar óók een bepaalde norm uit voort. Die norm maakt de weg vrij voor objectificatie van vrouwen en verdergaand seksueel grensoverschrijdend gedrag. “Elkaar aanspreken werkt. Het geeft anderen mogelijk de moed om het ook te doen. Het is moeilijk om mee te beginnen, maar maak het niet te zwaar, je kunt het luchtig houden. Dat kan een ander al aan het denken zetten.”
De cijfers: denk er eens over na...
- 70% vindt dat mannen elkaar vaker moeten aanspreken op ongepaste seksueel getinte opmerkingen of gebaren naar of over vrouwen. Een grote groep wijst ook naar mannelijke collega’s (35%) en mannelijke vrienden (33%).
- Eén op de vier mannen is door de ernstige gebeurtenissen in de afgelopen maanden rondom de veiligheid van vrouwen vaker gaan nadenken of hijzelf seksueel grensoverschrijdend gedrag vertoont (27%). Vaker gaan nadenken of de mannen om hem heen seksueel grensoverschrijdend gedrag vertonen (28%).
- Eén op de drie mannen is door de ernstige gebeurtenissen in de afgelopen maanden rondom de veiligheid van vrouwen het maken van ongepaste seksueel getinte opmerkingen/gebaren naar/over vrouwen een groter probleem gaan vinden.
- Van de mannen die ongepast gedrag van een man in hun omgeving hebben meegemaakt, wilden zes op de tien (63%) hier eigenlijk iets van zeggen. Maar deden dit uiteindelijk niet. In de meeste gevallen was dat, omdat ze twijfelden of het gedrag erg genoeg was (51%), of omdat ze niet goed wisten wat ze konden zeggen (37%) of de sfeer in de groep niet wilden verpesten (30%).
“We schrijven niet voor wat wel of niet mag. We leggen de vraag terug bij de man.”
Volgens Hamer ligt er een hardnekkig misverstand onder veel kritiek: “Veel mannen vinden dat gedrag te snel als grensoverschrijdend wordt bestempeld. In de praktijk blijkt eigenlijk dat er best veel overeenstemming is over wat niet kan.” De slogan van de campagne vat die benadering samen:
“Vind je dat die grap niet kan? Man, zeg er wat van!”
© RijksoverheidMan, zeg er wat van
Het draait niet om regels opleggen. “Het is goed om gesprekken hierover te hebben. En om die gesprekken ook met vrouwen in je omgeving te hebben. Een kleine opmerking kan soms een groot effect hebben, sta daar ook eens bij stil.”
“Het is geen vrouwenprobleem… het is een samenlevingsprobleem.”
Hamer ziet dat mannen een grote verantwoordelijkheid dragen. “Cijfers laten zien: Ruim zes op de tien vrouwen (62%) en 22% van de mannen heeft ooit een vorm van seksuele grensoverschrijding meegemaakt. Het is geen vrouwenprobleem, zoals er lang over is gesproken, maar een samenlevingsprobleem. Omdat opmerkingen die geïsoleerd onschuldig lijken kunnen bijdragen aan een cultuur waarin vrouwen als minderwaardig worden gezien. Ze maken de weg vrij voor seksueel grensoverschrijdend gedrag tegen vrouwen. En dat kan grote impact hebben op die vrouwen.”
- De meeste mannen (72% tot 78%) vinden het geen probleem als vrienden, collega’s of sportmaatjes hen aanspreken op hun gedrag. Toch zegt maar een kwart (24%) dat andere mannen in hun sociale kring hier ook positief op reageren.
- Bijna de helft (48%) van de mannen zou eerder iets zeggen van ongepaste seksueel getinte opmerkingen of gebaren naar of over vrouwen, als anderen in de groep hem zouden bijvallen.
- Bij de helft (50%) van de mannen praten vrienden weleens op een seksueel grensoverschrijdende manier over vrouwen. Toch denkt slechts één op de vijf dat vrouwen uit hun directe omgeving weleens te maken krijgt met seksueel grensoverschrijdend gedrag.
- 77% van de mannen vindt het vervelend als mannen seksueel grensoverschrijdende opmerkingen of gebaren maken over hun zus, moeder of vriendin.
- Een kwart van de mannen (23%) weet niet zeker hoe eigen opmerkingen of grappen overkomen op een vrouw.
- 61% van de mannen vindt dat grappen niet ten koste moeten gaan van een vrouw.
- 79% van de mannen vindt dat alles wat je niet wilt dat tegen je moeder of zusje wordt gezegd, je zelf ook niet zegt tegen een andere vrouw.
Hoe begin je dan zo’n gesprek?
Voor mannen die wél iets willen zeggen maar niet weten hoe, heeft Hamer een mooi advies: “Iemand aanspreken op een opmerking die niet kan hoeft niet altijd heel zwaar te zijn. Je hoeft het ook niet altijd direct in de groep te doen. Er later 1-op-1 op terugkomen kan ook goed werken.” Maar ze legt ook uit waarom het wél waardevol is om het soms in de groep te doen: “Door het wel direct in de groep te doen stel je een sociale norm. Dat signaal gaat niet alleen uit naar degene die de opmerking maakt, maar naar iedereen in de groep: blijkbaar vindt niet iedereen het oké om op deze wijze over vrouwen te praten.”
“Wees gewoon geen klootzak.”
Joost sluit af met een duidelijke boodschap en reageert op de vraag wat échte mannelijkheid is. ''Jij vraagt mij wat nou échte mannelijkheid is, maar ik denk dat het bij de vraagstelling al verkeerd gaat. Wat is échte vrouwelijkheid? Daardoor beginnen we al in een rolverdeling te denken die de deur naar dit soort 'grappen' open zet. Is lief, attent en hoffelijk zijn nu echt een mannelijke eigenschap, of houdt het gewoon in dat je simpelweg geen klootzak moet zijn? Aldus Joost.
Meer van Men's Health? Volg ons ook op Facebook en Instagram.