Dit is waarom je soms juist vermoeider wordt van koffie
© Getty Images
Koffie kan je vermoeidheid uitstellen, door zich te binden aan vermoeidheidsreceptoren in je brein. Maar voor mensen die op het neurodiverse spectrum zitten, kan het juist een vermoeiend effect hebben. Hoe zit dat?
Koffie is voor velen dé go-to methode om jezelf op te peppen in de morgen. Het helpt je focussen en geeft je een concentratie boost, terwijl het je vermoeide gevoel weghaalt. Ideaal, toch? Voor sommige mensen werkt dat soms echter net iets anders. Bij neurodiverse mensen, bijvoorbeeld met ADHD of ADD, kan koffie juist een vermoeiend effect hebben. Zo horen we uit ervaringsverhalen. Hoe zou dat kunnen komen?
Zo werkt koffie om je op te peppen
Koffie zit vol met cafeïne, wat zorgt voor dat opgewekte gevoel. Dat komt doordat de stof zich bindt aan de receptoren in je hersenen die op adenosine reageren. Dit stofje zorgt ervoor dat je vermoeidheid registreert. Doordat cafeïne zorgt dat minder adenosine bij je brein komt, voel je je dus eigenlijk minder vermoeid dan je bent.
Het grote nadeel van koffie is dat je er vaak, op de lange termijn, vermoeider door gaat voelen. Je wordt niet écht wakkerder door koffie, maar het vermoeidheidssignaal komt gewoon niet zo goed door. En dat terwijl het wel gewoon aangemaakt wordt. Wanneer de cafeïne zich na een tijdje niet langer aan de adenosinereceptoren bindt, val je als het waren in een bad van wachtend adenosine. Hierdoor kom je na een paar uur in de bekende koffiedip terecht. Bij neurodiverse mensen kan het echter ook zo zijn dat je bij het inwerken van de koffie een rustgevend gevoel krijgt.
De paradoxale ADHD-hypothese
Hoe dat precies komt, dat is nog niet helemaal duidelijk. Vooralsnog rust deze theorie voornamelijk op anekdotisch bewijs, bijvoorbeeld van ondergetekende. Waarschijnlijk heeft dat te maken met een andere stof in je hersenen: dopamine. Cafeïne beïnvloedt naast adenosinereceptoren, ook het dopamineniveau. Dit is een van de redenen voor de verhoogde concentratie na een bakkie pleur. Voor mensen met ADHD werkt dit dopaminesysteem echter net wat anders.
Over het algemeen hebben mensen met AD(H)D een lager basaal dopamineniveau in het gebied dat met motivatie, aandacht en alertheid te maken heeft. Waar iemand zonder AD(H)D door die dopamineboost een prettig stimulerend effect krijgt, kan die kleine stimulans voor AD(H)D'ers juist een dempend effect hebben, vergelijkbaar met hoe stimulerende medicaties zoal Ritalin dit doen. In theorie voelen mensen met AD(H)D zich hierdoor juist kalmer, wat ze zelf misschien door de war halen met een 'vermoeid' gevoel.
Vooralsnog is er nog weinig tot géén empirisch bewijs voor de andere invloed van cafeïne op de hersenen van ADHD'ers. Behalve dat we weten dat medicatie en cafeïne elkaar kunnen versterken. Al is er wel het een en ander onderzocht bij dieren. Desalniettemin zijn er veel ADHD'ers die koffie (onbewust) als een soort zelfmedicatie gebruiken. Denk maar aan die ene hele drukke collega die tóch ook nog de hele dag koffie drinkt omdat hij of zij anders niet in staat is te werken. Ook op het gebied van zelfmedicatie is het bewijs over de werking nog inconsistent.
Tip: drink geen koffie na het middaguur
Mocht jij bij het groepje neurodiverse mensen horen dat juist kalmeert door koffie, let op je inname. Misschien is het placebo, misschien werkt het echt als zelfmedicatie. Zoals we hierboven al zeiden: daar is geen keihard (menselijk) bewijs voor. Wat we wél weten is dat cafeïne een negatieve werking kan hebben op je slaap, met alle gevolgen van dien. En dit effect is nóg sterker bij mensen die AD(H)D hebben.