Gevaarlijke liefdes

Het strand is donker, de lucht is nog warm en de handen van je beeldschone vakantieliefde zijn overal. Haar gebrekkige Engels klinkt vreselijk sexy. Klein detail: je condooms liggen nog op je hotelkamer. Maar ach, zo’n lieftallig meisje kan toch niets hebben?

Fout gedacht. Sexueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) zijn erg in de mode, jammer genoeg ook onder mooie, jonge vrouwen. De laatste cijfers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) zijn dan ook niet bepaald rooskleurig. Afgelopen jaar nam het aantal gevallen van chlamydia en het aantal nieuwe HIV-diagnosen net als in voorgaande jaren weer toe. Marita van de Laar, projectleider soa/HIV/hepatitis bij het RIVM, noemt de cijfers zorgwekkend: ‘Al een lange tijd is er een continue en vrij forse toename van het aantal besmettingen met soa’s. Bij homosexuele mannen is die toename nog sterker dan bij hetero’s. Syfilis was bijvoorbeeld bijna uit ons land verdwenen, maar komt nu weer vaak voor onder homosexuelen. Onder heterosexuelen is het aantal chlamydiabesmettingen over de afgelopen 5 jaar verdubbeld. Chlamydia is een soa die je veel bij jonge mensen ziet. Tweederde van de infecties komt voor bij jonge vrouwen onder de 25 jaar. Ook het aantal gonorroebesmettingen blijft maar toenemen.’ Volgens Van de Laar worden de cijfers wel beïnvloed door het gegeven dat mensen zich steeds vaker laten testen en dat de registratie van het aantal besmettingen efficiënter verloopt: ‘Hoe meer je zoekt, hoe meer besmettingen je vindt.’ De cijfers van het RIVM zijn volgens Van de Laar nog maar het topje van de ijsberg, want alleen de cijfers van de speciale soa-poli’s zitten in de cijfers verwerkt, en dus niet het aantal diagnoses van bijvoorbeeld huisartsen en dermatologen.

Tina, was kosten die Kondomen?
De stijging van het aantal besmettingen is volgens Van de Laar niet uniek in Europa. In de andere landen zijn de cijfers net zo alarmerend als in Nederland. In Duitsland werd oud-tennisser en schuinsmarcheerder Boris Becker onlangs nog uit de (bezem)kast gehaald om de Duitsers te wijzen op het grote belang van condooms. Misschien is het in Nederland ook weer tijd voor een dergelijke campagne, want we doen het nog steeds veel te vaak zónder. Volgens Wim van der Meijden, dermato-venereoloog bij het Erasmus MC te Rotterdam, wordt de kans op geslachtsziekten nog steeds onderschat: ‘In alle opwinding worden condooms vaak vergeten. Het komt er niet van of ze zijn gewoon niet voorhanden. Maar heel vaak ook wordt het risico te laag ingeschat. “Ik heb niet zo’n woest sexleven” of “die ziet er wel betrouwbaar uit” wordt dan gedacht. Het moge duidelijk zijn dat uiterlijk niets zegt over het wel of niet hebben van geslachtsziekten. Bovendien zijn er vaak helemaal geen klachten, zodat mensen niet weten dat ze een soa hebben. Een algemene stelregel moet zijn: met een onbekende partner, altijd een condoom. Zodra je hier mee gaat sjoemelen, loop je dus meer kans op soa’s.’

Een onderzoeker van de GGD in Amsterdam constateerde dat er sinds de komst van betere behandelmethoden voor HIV een toename te zien was van het aantal syfilis- en gonorroebesmettingen onder homosexuelen. De ergste HIV-angst lijkt dus over te zijn en waarschijnlijk neemt hierdoor het aantal besmettingen met overige soa’s ook weer toe. HIV is immers geen doodvonnis meer, maar een chronische ziekte. Maar niet een die je graag wilt hebben.

De nummer één
Chlamydia is de meest voorkomende soa in Nederland. Soa Aids Nederland schat het aantal besmettingen op 60.000 per jaar, en de trendanalyses van het RIVM laten zien dat dit aantal elk jaar stijgt. Chlamydia is een bacteriële soa die door vrouwen vaak niet opgemerkt wordt en daardoor dus ook ongemerkt wordt doorgegeven. Maar volgens Wim van der Meijden geeft chlamydia ook bij mannen lang niet altijd klachten: ‘Ongeveer 1 op de 3 mannen merkt niets van chlamydia. Zijn er wel klachten, dan gaat het vaak om irritatie of een branderig gevoel bij de opening van de plasbuis. Er kan ook een waterige afscheiding zijn, vooral ’s ochtends na het opstaan.’ Chlamydia kan vooral voor vrouwen dramatische gevolgen hebben. ‘Vrouwen lijden over het algemeen meer van soa dan mannen. Van chlamydia hoeft een vrouw niets te merken, maar ze kan er ondertussen wel onvruchtbaar van worden.’ Dus mocht je er buitenechtelijke activiteiten op na houden, doe het dan in elk geval veilig. Dat is het minste dat je kunt doen. Maar ook bij mannen kunnen er complicaties ontstaan, zoals bijvoorbeeld een ontsteking van de bijbal (epididymitis) en zelfs een oogontsteking. Van der Meijden: ‘Van chlamydia kun je een heel vervelende oogontsteking krijgen. Stel, je hebt chlamydia zonder dat je dat weet. Je staat te plassen, krijgt jeuk in je oog en wrijft dus even in je oog. Op deze manier kan je je oog besmetten met chlamydia.’ Een zeldzaam gevolg van chlamydia is het Reiter-syndroom. Van der Meijden: ‘Het Reiter-syndroom is een soort overgevoeligheidsreactie op chlamydia of een bepaald soort darminfectie. Je krijgt dan naast een urinebuisontsteking ook een oogontsteking en gewrichtsontsteking. Naast antibiotica zijn dan dikwijls ook pijnstillers en ontstekingsremmers nodig.’

Druiper
Gonorroe, of druiper, is de langst bekende soa, maar helaas nog erg actueel. Van der Meijden: ‘Een gonorroe wordt door een man meestal wel opgemerkt. Naast pijn bij het plassen is er heel veel gelige, pusachtige afscheiding uit de penis. Dit ‘druipen’ gaat de hele dag door en veroorzaakt vieze vlekken in de onderbroek. Ook bij gonorroe kun je een oogontsteking krijgen. En pas je orale sex toe bij een vrouw met gonorroe, dan kun je keelgonorroe oplopen, een keelontsteking bij de amandelen. De bacteriën zitten namelijk ook in de vaginale afscheiding.’ Tip: als je na het lezen van dit artikel in paniek de deur uit rent om condooms in te slaan, koop dan ook meteen wat liklapjes.
Volgens Van der Meijden wordt de gonokok, de bacterie die gonorroe veroorzaakt, steeds vaker resistent voor antibiotica. ‘Dat is een grote zorg in Nederland. De keuze van het antibioticum is bij de behandeling van gonorroe dan ook heel belangrijk. Bij de huisarts krijg je vaak nog tabletten, maar op de SOA- poli’s krijg je meestal een spuit in je achterwerk.’

De virusjes
Inderdaad, het is niet eerlijk, maar ook als je braaf je regenjas draagt, kun je soa’s oplopen. Het humaan papilloma virus (veroorzaker van genitale wratten) en het herpesvirus storen zich bijvoorbeeld minder aan condooms dan soa’s die door bacteriën worden veroorzaakt. En je kunt vaak ook niet zien dat iemand deze virussen bij zich draagt, omdat ze zich schuil kunnen houden. Van der Meijden: ‘Het kan lang duren, maanden tot soms jaren, voordat het humaan papilloma virus manifest wordt. Het virus zit dan in de slijmvliezen zonder actief te zijn. Herpes, dat zich verstopt in de zenuwbanen, kan ook heel lang ondergedoken blijven. Meer dan de helft van de mensen met het herpesvirus weet niet dat ze het hebben. Je raakt het virus alleen nooit meer kwijt.’ Het herpesvirus dat herpes onder de gordel veroorzaakt (type 2) is overigens niet hetzelfde herpesvirus dat je kan opschepen met een koortslip (type 1). Maar type 1 kan ook onder de gordel voor problemen zorgen. Van der Meijden: ‘Als je besmet bent met het koortslipvirus en je vriendin verwent met orale sex kun je haar een daverende herpes bezorgen. Dit geldt ook als je op dat moment geen koortslip hebt. Je draagt het virus namelijk wel bij je.’

Condooms in je backpack
Een trektocht door het Amazonegebied, gnoes kijken in de Serengeti of wandelen in Cambodja. Eén ding mag absoluut niet ontbreken in je backpack: een pak condooms. Volgens Steven van de Vijver, tropenarts i.o., loop je vooral in warme, onderontwikkelde landen een verhoogd risico op soa: ‘Soa’s komen ontzettend veel voor in de tropen. Als we in Nederland een soa oplopen, gaan we er mee naar de huisarts. In arme gebieden, zoals Afrika, gebeurt dat niet. Er is überhaupt minder gezondheidszorg voorhanden en vaak wordt de dokter pas bezocht als de aandoening in een vergevorderd stadium is. In deze fase bestaan er vaak open zweren en kleine wondjes die de besmettingskans op HIV en andere soa’s fors verhogen. Als je in Afrika of andere arme gebieden zonder condoom met iemand de koffer induikt, is de kans groot dat je een soa oploopt. En als je in deze gebieden argeloos met een prostituee het bed deelt, speel je Russisch roulette. Deze groep heeft vaak meerdere soa’s tegelijk. De kans op HIV-besmetting neemt daarmee toe.’ En dan betaal je toch nog een hoge prijs voor iets wat zo goedkoop leek.
Uiteraard geldt ook in de tropen dat je mét rubbers niet veilig bent. Niet alleen voor vrij onschuldige aandoeningen als schaamluis en schurft, maar ook voor een aantal zeer nare soa’s. Van de Vijver: ‘Er zijn soa’s die al besmettelijk zijn bij huidcontact met kleine wondjes of zweertjes zoals herpes, genitale wratten, zachte sjanker - een typische, veel voorkomende soa in de tropen die hele grote zweren kan geven - en syfilis. Syfilis behoort in de westerse beleving tot het verleden, maar eist in de tropen nog in groten getale zijn slachtoffers. Een ander groot probleem is hepatitis B. In sommige regio’s is wel 20% van de bevolking ermee besmet. Een zeer besmettelijk virus dat ook nog een tijdje buiten het lichaam kan leven.’ Dus deel niet zomaar het bed met iemand, maar hou ook je tandenborstel voor jezelf: het hepatitis-virus voelt zich prima thuis in tandenborstels.
Om de pret helemaal te bederven - als dat al niet gebeurd was - wijst Van de Vijver erop dat je ook nog andere ziekten kunt oplopen, zoals lepra of tuberculose. Geen typische soa, wél overdraagbaar via de luchtwegen bij intiem contact. Mocht je tijdens je reis last krijgen van de tropenkolder, neem dan een koude douche, want de beste bescherming is onthouding.

Alles kits achter de rits?
Volgens dermato-venereoloog Wim van der Meijden heb je mogelijk een soa als je last hebt van:
- Afscheiding uit de penis.
- Huidafwijkingen, zoals bultjes, zweertjes en wratjes op de penis, de balzak of rond de anus. Overigens kunnen ‘normale’ huidziekten ook klachten in dat gebied veroorzaken.
- Een branderig gevoel bij het plassen.
- Een jeukerig of irriterend gevoel bij de uitgang van de urinebuis.

Je hebt geen enkele reden om geen condooms te gebruiken. Lees onze condoom shopping guide.