Zeven trucs tegen gezichtsverlies

Maandagmorgen 10.00 uur, het tijdstip van onze wekelijkse vergadering. Naast mij zit Schothorst. Prima kerel. Oké, op zakelijk gebied geen hoogvlieger, maar dat hoeft ook niet als je hoofd marketing bent. In ieder geval, Veenstra, onze financiële man, is weer eens bezig met een van zijn gecompliceerde verhandelingen. Op een gegeven moment kunnen de meesten van ons hem niet meer volgen. Een kritiek moment, want dan dwalen je gedachten nog wel eens af. Op zich al erg genoeg, maar vooral vervelend als de directeur aanwezig is. Weinig is schadelijker voor je carrière dan in het bijzijn van de baas met je mond vol tanden te staan.

Dus we zitten allemaal een beetje nerveus met onze pennen te spelen of poppetjes te tekenen, zodat het lijkt alsof we notities maken. Veenstra blijft maar doorwauwelen over zaken die ons boven de pet gaan. Je kunt er de donder op zeggen dat hij zo dadelijk een slachtoff er uitpikt om zijn superioriteit te laten gelden en onze domheid bloot te leggen. En ja hoor, daar komt ie al onze richting op met een sadistische grijns op zijn gezicht. Wie zal het zijn, ik of mijn maatje van marketing? Yes! Het financiele genie kiest voor mijn buurman.

'Dick,' zegt Veenstra tegen Schothorst, 'wat ik me afvraag is wat de gevolgen zouden zijn voor marketing als we dit proces op termijn gaan inzetten.' Het blijft een tijd stil terwijl Schothorst zijn collega met een pokerface aankijkt, knap als je weet wat er in hem omgaat. Hij kijkt nog eens naar zijn bijna lege notitieblok, en dan wordt het toch echt tijd om iets te zeggen...

Hoe vaak is jou dit overkomen? Dat je om een reactie gevraagd wordt, je een antwoord moet formuleren of en public in actie moet komen, terwijl je geen idee hebt hoe of wat? De simpele zielen onder ons gaan op zo'n moment vaak meedogenloos op hun gezicht. Maar de superieuren blijft dit leed vaak bespaard. Waarom? Omdat zij een van de belangrijkste trucjes in de zakenwereld tot in de perfectie beheersen: de edele kunst van het fingeren, in simpel Nederlands: doen alsof.

Als de topman van een grote multinational na afloop van een zakendiner staande wordt gehouden en gevraagd wordt naar de slagingskans van de voorgenomen fusie met een buitenlandse concurrent, die wordt geblokkeerd door de Europese mededingingsautoriteit, antwoordt hij niet met: 'Ik heb geen flauw idee hoe het er voorstaat.' Hij pareert met: 'We zijn samen met onze gesprekspartners in Brussel hard op zoek naar mogelijkheden om uit de impasse te geraken. U begrijpt dat ik hier in dit stadium niet over kan uitweiden.'
In het kort: hij zegt niets.
Hij doet alsof.

Als jij het grijnzende hoofd van een Quote 500-lid vraagt naar een specifiek detail van een willekeurige zaak, is er een grote kans dat deze high flyer - die hooguit twee minuten aandacht besteedt aan elk issue - geen idee heeft waar je het over hebt. Dus doet hij alsof.
Hoe doen ze dat toch? Hoe spelen zij het klaar om hun bankrekening goed gevuld te houden, terwijl hun hoofd zo goed als leeg is? En nog belangrijker: hoe krijg jij dit ook voor elkaar?

Laten we even teruggaan naar Schothorst. Hem werd een vraag gesteld waar zijn gezond verstand en zijn ervaring geen antwoord op hadden. Je begrijpt het al: hij gaat doen alsof. En neem het van mij aan, in deze discipline is hij een van de besten. Hij is niet voor niets hoofd marketing. Er blijkt een scala aan technieken te zijn die hij kan toepassen. Hier zijn zeven verschillende manieren om je uit de benarde positie van 'de mond vol tanden' te bevrijden:

TACTIEK 1: Keihard terugslaan
'Fred, jongen,' blaft Schothorst naar Veenstra terug, zijn stem laag en ijskoud. 'Het lijkt me geen goed idee om daar met een natte vinger naar te schatten. Voor een goed onderbouwd antwoord moet ik over alle cijfers en feiten kunnen beschikken. Heb je een kopie voor me?'
'Euh, nee,' bekent Veenstra. 'Misschien is het inderdaad beter als we hier de volgende vergadering op terug komen.'

Met deze strategie wordt de ongevraagde 'inkijkoperatie' met zoveel geweld afgeslagen, dat het de persoon in kwestie verdoofd achterlaat. Hierdoor krijg jij even de tijd om uit te vinden wat er in godsnaam aan de hand is, en om jezelf een schijn van competentie aan te meten. En zoals je weet is dit waar het in de zakenwereld allemaal om draait. De schijn, bedoel ik.

TACTIEK 2: Een wedervraag stellen
'Om je de waarheid te zeggen Fred, weet ik niet precies wat ik hiervan moet vinden,' antwoordt Schothorst weldoordacht. 'Alles hangt af van jouw veronderstellingen over de kortetermijninvesteringen voor kapitaalgoederen en personeel, om maar niet te spreken over hoe de beurs hierop gaat reageren. Wat zijn jouw inschattingen?'

Veenstra rommelt wat in zijn notities en het enige dat hij nog kan uitbrengen is een hoop gestamel. 'Laten we doorgaan naar het volgende agendapunt,' onderbreekt de voorzitter hem, geirriteerd over het feit dat de financiele man de algemene vergadering misbruikt voor gedetailleerde zaken.

Hier doet Schothorst een briljante zet, hij reageert met een serie onmogelijke wedervragen voor zijn kwelgeest. Denk aan een badmintonshuttle die rustig over het net gaat en veertig keer zo hard geretourneerd wordt.

TACTIEK 3: Van onderwerp veranderen
'Dit is absoluut een belangwekkend vraagstuk Fred, maar denk je niet dat we het vandaag beter kunnen hebben over de calculatiemodellen die we al over een paar weken willen gaan implementeren?'

'Ja, inderdaad,' mompelt de voorzitter. 'De calculatie. Hoe zit het daarmee Fred?' Goal! Wederom scoort onze held, dit keer met een speciale techniek die onder leken bekend staat als 'van onderwerp veranderen.'

Dit is moeilijker dan het lijkt. Als je de kunst wilt afkijken kun je het beste naar het wekelijkse Gesprek met de ministerpresident op televisie kijken. Of nog beter: Den Haag Vandaag. Politici zijn meesters in het omzeilen van vragen waar zij geen zin in hebben of waar zij het antwoord niet op weten. Hiervoor moet je over een pijlsnel en strategisch denkvermogen beschikken, vergelijkbaar met dat van een topschaker.

TACTIEK 4: De kwestie doorgeven
'Tja Fred, dat is een interessante vraag,' beaamt Schothorst terwijl hij speelt met zijn kostbare Mont Blanc-vulpen. 'Op voorhand lijkt het me geen probleem voor marketing, maar voor een definitieve stellingname heb ik eerst de input nodig van inkoop.' Hij richt zich tot het hoofd van de afdeling Inkoop. 'Wat vind jij ervan, Kees?' Als blikken konden doden.
‘Dat zou ik eerst eens moeten overleggen met mijn mensen. Ik kom erop terug,’ gromt De Vries. Volgende onderwerp.

Een heel effectieve tactiek als er meerdere mensen aan de vergadertafel zitten, maar het werkt ook in een-op-een situaties: 'Ik weet dat Beckers hier naar heeft gekeken. Ik zal het vandaag met hem bespreken, en kom erop terug.' De waarheid is dat de meeste ingewikkelde zaken vaak behandeld worden door meerdere personen. Dus het is niet erg om het hete hangijzer - na er een beetje mee gejongleerd te hebben - ver van je af te werpen.

TACTIEK 5: De paljas uithangen
'Dat doet me denken aan een mop,' grijnst Schothorst. 'Komt een man bij de dokter. Die zegt "ik heb goed nieuws en slecht nieuws, wat wil je het eerst horen?" "Doe maar eerst het slechte nieuws," antwoordt de man. Zegt de dokter: "je hebt kanker en hooguit nog twee weken te leven." Zegt die man: ""Mijn God, dokter, dat is vreselijk! Wat is het goede nieuws?" Waarop de dokter antwoordt: "Zie je die assistente met die grote tieten? Dat is mijn nieuwe vriendin!"' Er barst een verantwoord gegniffel los.

'De vraag is wat dit met mijn vraag te maken heeft,' merkt een verwarde Veenstra op. 'Precies!' antwoordt lefgozer Schothorst. Nog meer gegniffel. Wat een prachtkerel. Onze marketingman besloot om de groep te entertainen in plaats van het probleem aan te pakken. Wat Schothorst feitelijk deed was zijn collega's onder de neus wrijven dat er belangrijker zaken in het leven zijn dan Veenstra's hersenspinsels.

Let op: deze tactiek is alleen voorbehouden aan mannen die een mop goed kunnen vertellen. Is dit bij jou niet het geval, waag je er dan niet aan. De kans bestaat dat jij de Mop van de Week wordt.

TACTIEK 6: Elektronische hypnose
'Sorry?' vraagt Schothorst, zo geconcentreerd met het object in zijn hand dat hij schijnbaar geen idee heeft wat er om hem heen gebeurt. Ah juist, het is zijn BlackBerry waar hij met een verwarde blik naar staart. Wat voor een verschrikkelijk bericht heeft hij onder ogen? Het zou van alles kunnen zijn, of helemaal niets!

'Alles oke, Dick?' vraagt een voorzichtige stem. 'Tja, eh, ik geloof het wel...' De ontzette ogen van Schothorst blijven strak gericht op de berichten op zijn beeldschermpje. Iedereen aan tafel heeft er begrip voor, zij hebben het allemaal wel eens meegemaakt; ellende vanwege hun digitale vriendje. 'Veel erger dan die onzin die Veenstra over ons uitstort.'

TACTIEK 7: Helemaal niet doen alsof
Uiteindelijk de allerkrachtigste reactie van allemaal en alleen weggelegd voor mannen met lef en ruggengraat. Let op...

'Ik zou het je echt niet kunnen zeggen, Fred,' zegt Schothorst, vol zelfvertrouwen starend naar zijn zo goed als lege notitieblok. 'Ik ben niet vooraf gekend in deze zaak en heb me niet kunnen voorbereiden. Ik weet er dus niets van en wil niet iedereens tijd verspillen met te doen alsof. Laten we de kwestie straks buiten de vergadering bespreken. Dan houden we hier tijd over om de zaken te bespreken waar we wel kaas van hebben gegeten.'

Dit is de moedige reactie van een sterke persoonlijkheid die op een bepaald moment zegt: 'wat kan me het ook schelen.' Vaak is de waarheid vertellen je beste verdediging. Wanneer? Tja, dat moment aanvoelen, daar gaat het allemaal om. Maar dat moet je zelf uitvinden. Ik kan je tenslotte niet alles voorkauwen.