Prik weg die peuk

Twee pleisters tegelijk, kauwgom, acupunctuur en de grootste vernedering ooit: de weddenschap met je collega's die je degradeerde tot een junk die stiekem op het toilet zat te roken. Alles probeerde je om te stoppen. Ook alle excuses ken je: roken is lekker en je moet toch ergens dood aan gaan. En bestond er geen opa die er tachtig mee was geworden? Maar diep van binnen knaagt het. De spiegel spreekt boekdelen.

Als je nu je jeugd moest overdoen, zou je die eerste sigaret met geen vinger aanraken.

Zou het niet fantastisch zijn? Eén prikje halen en nooit meer behoefte hebben aan een sigaret. Als het aan professor Onno van Schayk van de Universiteit van Maastricht ligt, is het binnenkort zover. Onlangs testte hij op 30 proefpersonen een vaccin dat in de Verenigde Staten werd ontwikkeld bij farmaceutisch bedrijf Nabi. Zijn proefpersonen hadden - afgezien van wat te verwachten verschijnselen zoals irritatie op de plek van het prikje - geen bijwerkingen. Daarom gaat hij nu verder met een grootschaliger proef om te onderzoeken ofhet middel veilig is en welke dosis optimaal. Daarna gaat hij kijken of proefpersonen ook daadwerkelijk van de sigaretten afblijven. Als er geen tegenvallers zijn, kunnen we onze arts in 2008 om een antirookprikje vragen.

Onderzoeksresultaten

In Amerika presenteerde Nabi in september jongstleden de resultaten van deze fase 2 medicijnproef (medicijnen worden in drie fasen getest voordat ze op de markt komen). Van een club notoire paffers bleek 33 procent de peuk definitief te doven. Van diegenen die een placebobehandeling kregen, stopte 9 procent gedurende minstens een jaar. Volgelingen van de cold turkey-methode bereiken ongeveer hetzelfde resultaat.

De grap van dit NicVax-vaccin is dat het je immuunsysteem aanzet eiwitten te produceren die nicotine uit je bloedbaan vangen. Nicotine dringt daarna niet meer door tot de hersenen en kan dus niet meer de weldadige effecten van het trekje veroorzaken.
Veel van de effecten die rokers zo 'lekker' vinden zijn overigens niet meer dan het opheffen van vervelende onthoudingsverschijnselen. Zin in een sigaret is eigenlijk net als het ongemak dat je ervaart als je urenlang in een te kleine, te goedkope auto rondrijdt. Als je overstapt in een Mercedes met masserende stoelen en ergonomisch verantwoord veel beenruimte, voel je je veel comfortabeler. Dat is 'lekker', maar een Mercedes-eigenaar, oftewel een niet-roker, voelt zich constant zo. Hetzelfde gebeurt met een sigaretje tegen de stress. Rokers beseffen waarschijnlijk niet dat die stress vaak een onthoudingsverschijnsel is. En dat niet- of ex-rokers alleen al daarom veel minder last hebben van stress.

Maar goed, een prikje NicVax en je kunt straks roken wat je wilt, de nicotine doet je letterlijk niets meer. Dat betekent waarschijnlijk wel dat je de eerste dagen na de prik door de gebruikelijke afkickverschijnselen heen moet. Irritaties, chagrijnig, een gespannen en trillerig gevoel, enorme trek in sigaretten en snoepbuien. Want het zal je hersenen een zorg zijn waarom ze geen nicotine binnenkrijgen, ze reageren op het feit dát ze het niet binnenkrijgen. Volgens Onnovan Schaykvan de Universiteit van Maastricht ga je dan ook absoluut door de afkick. 'Nicotine heeft geen effect meer, dus de cold turkey-effecten worden niet weggenomen. Daarvoor zou je een middel als Zyban (of nortriptylone) moeten nemen, in feite een antidepressivum dat de psychologische effecten van het stoppen wegneemt.'

Grote stopkans

Goed, het vaccin werkt. Bij 33 procent. Waarom niet bij die 66 procent?

Van Schayk: 'Het zou theoretisch zelfs zo kunnen zijn dat mensen meer gaan roken, omdat ze al kort na de behandeling afkickverschijnselen krijgen en die proberen te compenseren. Tijdens ons onderzoek bleek dit overigens niet zo te zijn. Maar het feit dat die afkickverschijnselen niet verdwijnen, zou de reden kunnen zijn dat een deel toch blijft doorroken.'

Stel dat je bij die 66 procent zit, die over een paar jaar geen opluchting vindt bij NicVax of concurrent Ta-Nic van Xenova. Is er dan nog hoop?
Van Schayk: 'We denken dat hardnekkige verslaafden het meest baat hebben bij de multidisciplinaire aanpak. Het vaccin om het effect van nicotine te blokkeren en terugval te voorkomen, Zyban om de psychische ontwenningsverschijnselen tegen te gaan en gedragstherapie of counseling om de sociale aspecten van de verslaving aan te pakken.' De kans is overigens niet gering dat het je ooit toch lukt om te stoppen. Van mislukte pogingen leer je veel, meent psycholoog Marc Willemsen van Stivoro. 'De meeste mensen stoppen cold turkey, zonder hulp. De kans op succes is gering, maar als ze vaak genoeg stoppen, lukt het de meesten uiteindelijk toch.'

Van degenen die ooit rookten is 27 procent gestopt toen ze tussen de 20 en 34 jaar waren. Tussen de 35 en de 49 jaar loopt het aantal dat het is gelukt te stoppen op tot 42 procent en tussen de 50 en 64 jaar heeft uiteindelijk 61 procent van de rokers definitief de pijp aan maarten gegeven (cijfers: Stivoro). Dus al is de stopkans nu erg laag, de kans dat het je ooit lukt, is vele malen groter, getuige de miljoenen Nederlanders die je voorgingen.